Hayât
فlim
فrâde
Kudret
Tekvin
Sem' ve Basar
Kelâm

--------------------------------------------------------------------------------

Vücûd
Bu s‎fat, Allah Teâlâ'n‎n vâr olduًunu ifâde eder. Allah Teâlâ'n‎n varl‎ً‎ ba‏ka bir varl‎ًa baًl‎ olmay‎p, zât‎n‎n îcab‎d‎r. Yani vücûdu, zât‎yla kaimdir ve zât‎n‎n vâcib bir s‎fat‎d‎r. Bu sebeble Hak Teâlâ'ya Vâcibü'l-Vücûd denilmi‏tir. Bâz‎ Kelâm âlimleri, Vücûd s‎fat‎na, s‎fat-‎ nefsiyye ad‎n‎ vermi‏lerdir. Vücûd'un z‎dd‎ olan adem (yok olma) Allah Teâlâ hakk‎nda muhaldir. Allah'‎n yok olduًunu iddiâ etmek, kâinat‎ ve içindeki varl‎klar‎ inkâr etmeyi gerektirir. اünkü her ‏ey'i yaratan ve vâr eden O'dur.

--------------------------------------------------------------------------------

K‎dem
K‎dem, Allah Teâlâ'n‎n varl‎ً‎n‎n ba‏lang‎c‎ olmamas‎ demektir. Allah Teâlâ kadîmdir, ezelîdir. Yani ِnce yok iken sonradan vâr olmu‏ deًildir. Geçmi‏e doًru ne kadar gidilirse gidilsin, Cenâb-‎ Hakk'‎n vâr olmad‎ً‎ bir an, bir zaman, tasavvur edilemez. Asl‎nda zaman ve mekân‎ yaratan da O'dur. Allah Teâlâ zaman ve mekân kay‎tlar‎ndan münezzeh, ezelî ve kadîm bir Zât-‎ Zülcelâldir. K‎dem'in z‎dd‎ olan hudûs (sonradan olma, belli bir zamanda yarat‎lma) Allah Teâlâ hakk‎nda muhaldir.

--------------------------------------------------------------------------------

Beka
Beka, Allah Teâlâ'n‎n varl‎ً‎n‎n sonu olmamas‎, daima var bulunmas‎ demektir. Allah Teâlâ'n‎n varl‎ً‎n‎n ba‏lang‎c‎ olmad‎ً‎ gibi, sonu ve nihayeti de yoktur. O hem kadîm ve ezelî, hem de bâki ve ebedîdir. Zâten k‎demi sâbit olan bir varl‎ً‎n, bekas‎ da vâcib olur. Beka'n‎n z‎dd‎ fena, yani, bir sonu olmakt‎r. Bu ise, Allah Teâlâ hakk‎nda muhaldir.

--------------------------------------------------------------------------------

Muhafeletün lil-Havâdis
Allah'‎n, sonradan vücud bulan varl‎klara benzememesi demektir. Allah Teâlâ ne zât‎nda, ne de s‎fatlar‎nda kendi yaratt‎ً‎ varl‎klara benzemez. Biz Allah'‎ nas‎l dü‏ünürsek dü‏ünelim, O, hât‎r ve hayâlimize gelenlerin hepsinden ba‏kad‎r. اünkü hât‎ra gelenlerin hepsi hâdis, yani, sonradan yarat‎lm‎‏, yok iken vâr edilmi‏ ‏eylerdir. Allah Teâlâ ise, vücûdu vâcib, kadîm ve bâkî, her ‏eyden müstaًnî, her türlü noksandan uzak, bütün kemâl s‎fatlara sahip olan فlâhî ve mukaddes bir zâtd‎r. قübhe yok ki, bِyle yüce bir Zât, ِnce yok iken sonra vâr olan, bil'âhare tekrar zeval bulan varl‎klara benzemez. Nitekim Cenâb-‎ Hak kendi zât‎n‎ Kur'ân-‎ Kerîm'de: arapça var. "Onun "Hak Teâlâ'n‎n) benzeri yoktur. O, her ‏ey'i i‏itici ve gِrücüdür" (قûra 11) sِzleriyle tavsif etmi‏tir. Peygamber Efendimiz de (asm) bu mânay‎ te'yiden: "Her ne ki senin akl‎na geliyor, i‏te Allah Teâlâ onun gayr‎s‎d‎r" buyurmu‏tur.

--------------------------------------------------------------------------------

K‎yam Bi-nefsihî
Allah Teâlâ'n‎n, ba‏ka bir varl‎ًa ve hiçbir mekâna muhtaç olmadan zât‎ ile kaim olmas‎ demektir. Mevcudat‎n hepsi, sonradan vücuda gelmi‏tir. Bu sebeble de bir Yaradana ve bir mekâna muhtaçd‎rlar. Buna mukabil her ‏eyin yarat‎c‎s‎ olan Allah Teâlâ'n‎n vücûdu, zât‎n‎n gereًidir ve varl‎ً‎ hiçbir ‏ey'e muhtaç deًildir. قayet Allah da vâr olabilmek için ba‏ka bir varl‎ًa muhtaç olsa idi, O da mahlûk olur ve her ‏ey'in Hâlik‎ ve ba‏lang‎c‎ olmazd‎. Halbuki O, her ‏ey'in Hâlik‎ ve yarat‎c‎s‎d‎r. O'ndan ba‏ka her ‏ey mahlûktur. Hâl‎k ise, mahlûkuna asla muhtaç olmaz.

--------------------------------------------------------------------------------

Vahdaniyet
Vahdaniyet, Allah'‎n bir olmas‎ demektir. Vahdaniyet, Allah Teâlâ'n‎n kemal s‎fatlar‎n‎n en ِnemlisidir. اünkü bu s‎fat, Allah Teâlâ'n‎n zât‎nda, s‎fatlar‎nda, fiillerinde bir olduًunu; saltanat ve icraat‎nda ortaks‎z bulunduًunu ifade etmektedir.

--------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------

Hayât
Cenâb-‎ Hakk'‎n hayat sâhibi olmas‎, hayat s‎fatiyle muttas‎f bulunmas‎ demektir. Cenâb-‎ Hak hakk‎nda vâcib olan bu s‎fat, mahlûkatta gِrülen ve maddenin ruh ile birle‏mesinden doًan geçici ve maddî bir hayat olmay‎p ezelî ve ebedîdir. Bütün hayatlar‎n kaynaً‎ olan hakikî hayatt‎r. Hayat s‎fat‎, فlim, فrâde, Kudret gibi kemâl s‎fatlariyle yak‎ndan ilgilidir. Bu s‎fatlar‎n sâhibi bir zât‎n, hayat sâhibi olmas‎ zarurîdir. اünkü ِlü bir varl‎ً‎n ilim, irade ve kudret gibi kemâlât‎n sâhibi olacaً‎ dü‏ünülemez. Bunun içindir ki, hayat s‎fat‎n‎, Cenâb-‎ Hakk'‎n ilim, irade ve kudret gibi s‎fatlarla vas‎flanmas‎n‎ saًlayan ezelî bir s‎fatt‎r, diye târif etmi‏lerdir. Hayat s‎fat‎n‎n z‎dd‎ memât, yani, ِlü olmakt‎r. Bu ise Allah hakk‎nda muhaldir.

--------------------------------------------------------------------------------

فlim
Allah Teâlâ'n‎n her ‏ey'i bilmesi, ilminin her ‏ey'i ku‏atmas‎ demektir. Bu âlemi en güzel ‏ekilde, en mükemmel bir nizâm üzere yaratan ve onu idare eden Zât-‎ Akdes'in, yaratt‎ً‎ varl‎ً‎ en ince teferruat‎na kadar bilmesi gerekir. Zira hakikat‎, faydas‎, lüzum ve hikmeti bilinmeyen bir ‏ey, nas‎l yarat‎labilir? O halde yarat‎c‎n‎n bir ‏ey'i yaratabilmesi için, evvelâ ilim sâhibi olmas‎, sonra o ilmin icablar‎na gِre yaratmas‎ ‏artt‎r. Bundan ba‏ka, îman ve sâlih amel sâhiplerini mükâfatland‎rmak, isyan eden ve kِtü yolda olanlar‎ da cezaland‎rmak, ancak bu kimselerin yapt‎klar‎n‎ bütün teferruat‎ ile bilmekle mümkündür. فlmin z‎dd‎ cehil, gaflet ve unutkanl‎kt‎r. Bütün bunlar Hak Teâlâ hakk‎nda muhaldir.

--------------------------------------------------------------------------------

فrâde
Allah'‎n bir ‏ey'in ‏ِyle olup da bِyle olmamas‎n‎ dilemesi; her ‏ey'i dilediًi gibi tayin ve tesbit etmesi demektir. Allah Teâlâ kâmil bir irâde sahibidir. Bu kâinat‎ ezelî olan irâdesine uygun olarak yarat‎m‏t‎r. Bu kâinatta olmu‏ ve olacak her ‏ey Allah'‎n dilemesi ve irâde etmesiyle olmu‏ veya olacakt‎r. O'nun her dilediًi mutlaka olur, dilemediًi de asla vücûd bulmaz. Bu hususta Kur'an'da:

"Allah dilediًini yarat‎r. Bir i‏e hükmederse (yani onu dilerse) ona ancak 'ol' der, o da oluverir" (آl-i فmrân, 47) buyrulur.

Hadîs-i ‏erîfte de: "Allah'‎n dilediًi oldu, dilemediًi de olmad‎" denilmi‏tir. فrâde s‎fat‎ndan ba‏ka me‏îet ad‎nda müstakil bir s‎fat yoktur.

--------------------------------------------------------------------------------

Kudret
Kudret, Hak Teâlâ'n‎n varl‎klar üzerinde irâde ve ilmine uygun olarak te'sir ve tasarruf etmesi, her ‏ey'i yapmaًa ve yaratmaya gücü yetmesi demektir. Allah Teâlâ'n‎n sonsuz bir kudret sahibi olduًuna ve her ‏ey'e kadir bulunduًuna, gِrmekte olduًumuz ‏u kâinat ve ihtiva ettiًi güzellik ve ‏a‏maz nizam en büyük delildir.

--------------------------------------------------------------------------------

Tekvin
Tekvin; îcad ve yaratma demektir. Tekvin'i mâdum (yok) olan bir ‏ey'i yokluktan ç‎karmak, vücûda getirmek diye îzah etmi‏lerdir. Tekvin, Ehl-i Sünnet'in iki hak itikadî mezhebinden biri olan Mâtüridîlere gِre, ilim, irade ve kudret s‎fat‎ndan ayr‎ bir s‎fatt‎r. Yine Mâtüridîlere gِre, Hak Teâlâ'n‎n yaratmak, r‎z‎k ve nimet vermek, azâb vermek, diriltmek, ِldürmek gibi bütün fiilleri, tekvin s‎fat‎na râcidir. Onun eser ve tecellîsi say‎l‎r. Bunlara s‎fat-‎ fi'liyye (fiilî s‎fatlar) da denilir. Kudret ve tekvin, birer kemal s‎fat‎ olup z‎dlar‎ olan acz, Allah hakk‎nda muhaldir. E‏'arîlere gِre ise: Allah'‎n tekvin s‎fat‎ diye ayr‎, müstakil bir s‎fat‎ yoktur. Tekvin, kudret s‎fat‎n‎n makdûrata (yarat‎lmas‎ takdîr edilmi‏ ‏eylere) yaratma ân‎nda taallûkundan ibarettir. Yani tekvin, kudret s‎fat‎ içinde itibarî bir vas‎f olmaktad‎r. Allah Teâlâ'ya Mükevvin isminin verilmesi, O'na, kudret s‎fat‎ndan ayr‎, Tekvin ad‎nda bir s‎fat‎n isnâd edilmesini gerektirmez. فcad etmek, yaratmak, bilfiil vücuda getirmek, Hak Teâlâ'n‎n Kudret s‎fat‎yla olur. Mâtüridîler Tekvin s‎fat‎n‎ Kudret s‎fat‎ndan ayr‎ bir s‎fat kabûl ettiklerinden, zâtî ve sübûtî s‎fatlar‎ 8 olarak sayarlar. E‏'arîlere gِre ise bu s‎fatlar 7'dir (S‎fât-‎ Seb'a).

--------------------------------------------------------------------------------

Sem've Basar
Allah'‎n her ‏ey'i i‏itip, her i‏i gِrmesi demektir. Sem' ve basar s‎fatlar‎ da Allah'‎n ezelî ve ebedî kemâl s‎fatlar‎ndand‎r. Allah'‎n i‏itip gِrmesine, uzakl‎k - yak‎nl‎k, gizlilik - aç‎kl‎k, karanl‎k - ayd‎nl‎k gibi mefhumlar bir engel te‏kil edemezler. O, içimizdeki f‎s‎lt‎lar‎, kalbden ve gِnülden yapt‎ً‎m‎z dualar‎ i‏itir. Hikmetine uygun ‏ekilde kar‏‎l‎k verir. Hak Teâlâ'n‎n Semî' ve Basîr, yani, her ‏ey'i en iyi i‏itici ve en iyi gِrücü olduًu, Kur'ân-‎ Kerîm'de defalarca zikredilmi‏tir. Sem' ve Basar s‎fatlar‎ birer kemâl s‎fat‎ olduًundan, z‎dlar‎ olan a'mâl‎k (gِrmemek) ve saً‎rl‎k (i‏itmemek) Zât-‎ Bârî hakk‎nda muhal olan noksan vas‎flardand‎r.

--------------------------------------------------------------------------------

Kelâm
Allah Teâlâ'n‎n harfe ve sese muhtaç olmadan konu‏mas‎ demektir. Allah Teâlâ'n‎n kelâm, yani, sِyleme, konu‏ma s‎fat‎ vard‎r. Bu s‎fat ezelî ve ebedîdir. Bu sebeble Allah'a Mütekellim denilir. Kur'ân-‎ Kerîm'e de Kelâmullah tabir edilir. Allah'‎n peygamberlerine bildirdiًi vahiyler, onlara verdiًi فlâhî kitablar, mahlûkat‎na gِnderdiًi ilhamlar, hep O'nun Kelâm s‎fat‎n‎n bir tecellîsidir.